Lentinan: Shiitake na odporność i nowotwory

Grzyby lecznicze

Grzyby od zawsze zajmowały szczególne miejsce w ludzkiej psychice i naszej ewolucji. Od dawna kojarzone z mocą i tajemnicą, były wykorzystywane jako pożywienie, w rytuałach i, oczywiście, w lecznictwie. Grzyby nie są ani roślinami, ani zwierzętami, co czyni je niezwykle fascynującym obiektem badań dla naukowców — zawierają bowiem szereg substancji czynnych, których nie znajdziemy nigdzie indziej w przyrodzie. Wszystko zaczęło się od antybiotyku penicyliny (wyizolowanej z grzyba pędzlowego Penicillium), która według szacunków uratowała nawet 200 milionów ludzkich istnień.¹ Szybko rosnąca liczba badań na całym świecie potwierdza wartość grzybów w terapii i profilaktyce wielu schorzeń. Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że związki aktywne pozyskiwane z grzybów są powszechnie stosowane we współczesnej medycynie: od środków przeciwbakteryjnych,² przez statyny obniżające poziom cholesterolu (również pochodzenia grzybowego, opatentowane w 1979 roku³), aż po leki przeciwgrzybicze.

Jak komórki nowotworowe chronią się przed układem odpornościowym

W warunkach fizjologicznych komórki odpornościowe — takie jak makrofagi — sprawnie wykrywają i niszczą nieprawidłowe komórki. Jednak komórki nowotworowe wykształciły wyrafinowane strategie przetrwania. Wykorzystują one specyficzne białka powierzchniowe, takie jak PD-L1, CD47 oraz CD24, które wysyłają do układu immunologicznego sygnał „nie jedz mnie” (ang. don't eat me).⁷ Makrofagi odbierające ten sygnał rezygnują z ataku, uznając komórki nowotworowe za zdrowe tkanki organizmu — działa to jak swoisty płaszcz niewidzialności. Zablokowanie tych sygnałów maskujących stanowi dziś fundament nowoczesnych terapii przeciwnowotworowych.⁸ Badania wskazują, że naturalne immunoregulatory, takie jak lentinan, pomagają neutralizować te sygnały,⁹ ułatwiając komórkom odpornościowym rozpoznanie i eliminację komórek nowotworowych.

Lentinan — polisacharyd z Lentinula edodes

Z medycznego punktu widzenia twardnik japoński, czyli Lentinula edodes (grzyb shiitake), to prawdziwa „waga ciężka” w walce z wieloma schorzeniami. Stosowany od tysiącleci w tradycyjnej medycynie Dalekiego Wschodu, kryje w sobie unikalne substancje czynne. Najważniejszą z nich jest polisacharyd lentinan, wykazujący udokumentowane właściwości przeciwbakteryjne, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwwirusowe, przeciwnowotworowe oraz silnie stymulujące układ odpornościowy.

Jak działa lentinan?

Lentinan wiąże się z receptorami na powierzchni limfocytów, co prowadzi do aktywacji makrofagów, limfocytów T pomocniczych oraz komórek NK (ang. Natural Killer). Stymuluje również wydzielanie cytokin, w tym interleukiny 2 (IL-2) oraz interferonu gamma (IFN-γ). Uruchamia to kaskadę obronną skierowaną przeciwko patogenom, bakteriom, wirusom czy komórkom nowotworowym. Aktywność i precyzyjna współpraca tych komórek stanowią istotę sprawnie funkcjonującego układu odpornościowego. Ponadto badania wskazują, że związki zawarte w tym niezwykłym grzybie skutecznie łagodzą toksyczne skutki uboczne radioterapii i chemioterapii.

Czy przyjmowanie lentinanu to medycyna „alternatywna”?

W wielu krajach zachodnich wciąż niestety tak się go postrzega. Jednak w państwach wysoko rozwiniętych, takich jak Japonia, stosowanie tego związku już dawno weszło do kanonu medycyny konwencjonalnej. W Japonii substancje czynne wyekstrahowane z Lentinula edodes są oficjalnie przepisywane pacjentom onkologicznym i stosowane przed, w trakcie oraz po zakończeniu chemioterapii i radioterapii. Ich zadaniem jest hamowanie wzrostu i rozprzestrzeniania się nowotworu oraz zmniejszanie ryzyka nawrotu choroby. W rzeczywistości to właśnie preparaty oparte na polisacharydach grzybowych należą w Japonii do najczęściej ordynowanych środków wspomagających terapię onkologiczną.

Kiedy stosuje się lentinan?

Ze względu na swoje silne właściwości immunomodulujące, ten niezwykły polisacharyd znajduje zastosowanie we wspomaganiu leczenia bardzo wielu schorzeń. Osobą, która w największym stopniu przyczyniła się do współczesnego renesansu badań nad związkami aktywnymi Lentinula edodes, był japoński uczony dr Kisaku Mori. Już w 1936 roku założył on w Tokio Instytut Badań nad Grzybami. Do końca życia dr Mori współpracował z ośrodkami naukowymi na całym świecie, zgłębiając terapeutyczny potencjał polisacharydów. Dzięki wieloletnim badaniom klinicznym wykazał, że ten związek czynny wykazuje szerokie spektrum działania przeciwwirusowego, przeciwbakteryjnego i przeciwnowotworowego.

Co jeszcze warto przyjmować?

Przeciwutleniacze. Szeroko zakrojona analiza porównawcza obejmująca 93 badania kliniczne nad stosowaniem antyoksydantów w trakcie i po chemioterapii¹⁰ przyniosła niezwykle obiecujące wnioski. W 70% analizowanych przypadków skuteczność chemioterapii wzrosła, w 88% wdrożenie antyoksydantów znacząco złagodziło toksyczne skutki uboczne leczenia, a w 63% przypadków odnotowano wydłużenie czasu przeżycia pacjentów. Najsilniejszym znanym nauce naturalnym przeciwutleniaczem jest astaksantyna. Warto zadbać o to, by astaksantyna była przyjmowana łącznie z lentinanem — badania sugerują bowiem, że synergistyczne połączenie kilku ekstraktów grzybowych z tym silnym antyoksydantem wykazuje znacznie wyższą skuteczność terapeutyczną niż stosowanie każdego z tych składników osobno.